Niedokrwistość chorób przewlekłych

lek. med. Monika Karlikowska
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 we Wrocławiu
Niedokrwistość chorób przewlekłych
Fot. istock.com

Co to jest niedokrwistość chorób przewlekłych i jakie są jej przyczyny?

Krew zdrowego człowieka to około 5–6 litrów stale krążącej, płynnej tkanki. Składa się ona z kilku istotnych elementów – osocza, czyli przejrzystej, płynnej substancji, w której zawartych jest kilka rodzajów krwinek (tzn. czerwonych, białych, płytek krwi), z których każda pełni specyficzne funkcje. Niniejsze opracowanie poświęcone jest chorobie związanej z krwinkami czerwonymi, inaczej erytrocytami. Ich zadaniem jest dostarczanie tlenu pochodzącego z powietrza do każdej komórki ludzkiego ciała. Krwinki czerwone zbudowane są w sposób umożliwiający im „wyłapywanie” tlenu w płucach, następnie transportowanie go drogą naczyń krwionośnych i przekazywanie poszczególnym komórkom i tkankom. Zadanie to jest możliwe do wykonania dzięki hemoglobinie – czerwonemu barwnikowi zawartemu wewnątrz krwinki czerwonej. Jej rola polega na wiązaniu tlenu i przekazywaniu go do różnych narządów i tkanek całego organizmu, a także na odprowadzaniu dwutlenku węgla do płuc (pozbywaniu się go z organizmu).

Niedokrwistość, inaczej anemia, jest stanem, w którym we krwi występuje za mała liczba czerwonych krwinek, lub gdy w ich wnętrzu znajduje się zbyt mała ilość hemoglobiny. W zależności od nasilenia niedokrwistości będziemy wyróżniać:

  • niedokrwistość łagodną,
  • niedokrwistość umiarkowaną,
  • niedokrwistość ciężką,
  • niedokrwistość zagrażającą życiu.

Szczególnym rodzajem anemii jest niedokrwistość chorób przewlekłych. Towarzyszy ona najczęściej takim chorobom, jak: zakażenia bakteryjne, pasożytnicze, grzybicze; nowotwory złośliwe; choroby reumatologiczne (reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, układowe zapalenia naczyń), nieswoiste zapalenia jelit, niewydolność serca, niewydolność nerek, przewlekłe zakażenia dróg moczowych, przewlekła obturacyjna choroba płuc, zakażenie HIV.

Na skutek przewlekłego stanu zapalnego następuje zmniejszenie produkcji krwinek czerwonych w szpiku kostnym, a także dochodzi do skrócenia czasu ich przeżycia w naszym organizmie. Podobny mechanizm powstawania niedokrwistości może występować u osób starszych.

Jak często występuje niedokrwistość chorób przewlekłych?

Niedokrwistość chorób przewlekłych występuje stosunkowo często. Jest drugą po niedokrwistości z niedoboru żelaza najczęściej spotykaną anemią. Częstość jej występowania zwiększa się z wiekiem, gdy rośnie prawdopodobieństwo występowania przewlekłej choroby. Ponadto wiek podeszły również jest czynnikiem ryzyka wystąpienia niedokrwistości, tak więc w przypadku seniorów leczonych przewlekle prawdopodobieństwo wystąpienia tego rodzaju niedokrwistości jest duże.

Jak się objawia niedokrwistość chorób przewlekłych?

Wspólne objawy wszystkich rodzajów niedokrwistości obejmują:

  • osłabienie, łatwą męczliwość,
  • upośledzenie koncentracji i uwagi,
  • bóle, zawroty głowy,
  • kołatania serca, duszności,
  • bladość skóry i błony śluzowej wewnątrz jamy ustnej, spojówek.

Niedokrwistość chorób przewlekłych często ujawnia się kilka miesięcy po wystąpieniu choroby podstawowej, a w przypadku jej zaostrzeń anemia może również się pogłębiać. Tak więc objawy niedokrwistości nakładać się będą na objawy choroby przewlekłej rozpoznanej wcześniej.

W badaniu lekarz może zwrócić uwagę na wystąpienie nowego szmeru nad sercem (jako efekt potrzeby bardziej wytężonej pracy serca, ponieważ krążenie krwi, która nieefektywnie przenosi tlen, wymaga większego wysiłku) lub szybkiej akcji serca.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów niedokrwistości chorób przewlekłych?

W razie zaobserwowania objawów mogących wskazywać na niedokrwistość chorób przewlekłych należy zgłosić się do lekarza POZ.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie niedokrwistości chorób przewlekłych?

Z reguły niedokrwistość chorób przewlekłych ma umiarkowane nasilenie. W morfologii krwi zwykle stężenie hemoglobiny wynosi ≥9 g/dl. Krwinki czerwone są prawidłowej wielkości (MCV w normie), rzadziej poniżej normy. Stężenie hemoglobiny w krwinkach czerwonych również zwykle jest prawidłowe (MCH, MCHC). Z uwagi na zmniejszoną produkcję krwinek czerwonych w szpiku kostnym należy się spodziewać zmniejszonej liczby retikulocytów (tj. najmłodszych form krwinek czerwonych) we krwi.

W celu oceny obecności przewlekłego stanu zapalnego prowadzącego do wystąpienia niedokrwistości, można ocenić takie parametry jak OB (odczyn Biernackiego), które często jest podwyższone. Podobnie stężenie białka C-reaktywnego (CRP) zwiększa się w przypadku infekcji.

Gospodarka żelazem w ustroju jest zaburzona. Obserwuje się zmniejszone stężenie żelaza we krwi, zmniejszone lub prawidłowe stężenie transferryny (białka transportującego żelazo) oraz prawidłowe lub zwiększone stężenie ferrytyny („magazynu” żelaza). Oznacza to, że w sytuacji wystąpienia choroby przewlekłej i zmniejszenia produkcji krwinek czerwonych w szpiku kostnym, w organizmie zachodzi szereg procesów mających na celu również zmniejszenie obrotu żelazem. Pozostaje ono zabezpieczone w „magazynie”, jakim jest ferrytyna, natomiast jego zmniejszona pula krążąca świadczy o mniejszym zapotrzebowaniu organizmu na żelazo.

Czasami, w przypadkach wątpliwych, specjalista może zadecydować o konieczności wykonania biopsji szpiku kostnego. Za pomocą tego badania można dokładnie ocenić, jak wygląda produkcja krwi. W przypadku niedokrwistości chorób przewlekłych obserwuje się zmniejszoną liczbę prekursorów krwinek czerwonych. Może również wystąpić zwiększona ilość złogów żelaza, jako znak wolniejszej produkcji, która nie wykorzystuje materiału budulcowego, jakim jest ten pierwiastek.

Niedokrwistość chorób przewlekłych należy zawsze różnicować z niedokrwistością z niedoboru żelaza.

Jakie są metody leczenia niedokrwistości chorób przewlekłych?

W przypadku niedokrwistości chorób przewlekłych zasadnicze znaczenie ma prawidłowe leczenie choroby podstawowej. Jednak w niektórych przypadkach, np. u chorych z objawami niewydolności serca, dławicą piersiową, zaburzeniami czynności ośrodkowego układu nerwowego, a także w przypadku ciężkiej niedokrwistości, przetacza się preparaty krwi.

U części pacjentów, u których stwierdza się również niedobór żelaza, wskazane jest jego wyrównanie. U pacjentów w trakcie leczenia nowotworów złośliwych za pomocą chemioterapii można stosować leki stymulujące produkcję krwinek w szpiku kostnym jako postępowanie alternatywne do przetaczania preparatów krwi.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie niedokrwistości chorób przewlekłych?

Całkowite wyleczenie niedokrwistości chorób przewlekłych jest możliwe. Warunkiem jest kontrola choroby przewlekłej, która jest przyczyną niedokrwistości. Istotna jest również prawidłowo zbilansowana dieta, zapobiegająca niedoborowi żelaza i witamin.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia niedokrwistości chorób przewlekłych?

Okresowa kontrola morfologii krwi jest wskazana, zwłaszcza, gdy choroba podstawowa nie jest uleczalna, przebiega z okresami zaostrzeń, lub gdy występują objawy sugerujące nawrót niedokrwistości. Istotna jest również urozmaicona dieta.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na niedokrwistość chorób przewlekłych?

Zapobieganie tego typu niedokrwistości obejmuje kontrolę i w miarę możliwości wyleczenie choroby podstawowej.

Data utworzenia: 29.08.2017
Niedokrwistość chorób przewlekłychOceń:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Znakomite rezultaty terapii genowej hemofilii
    Uczestnicy brytyjskiego klinicznego badania nowej metody genowej terapii hemofilii mogli zrezygnować z wcześniejszego, uciążliwego leczenia. Lekarze, mimo że oczekiwali poprawy, nie kryją zaskoczenia poziomem skuteczności terapii.
  • Szpiczak późno wykrywany; brakuje niektórych leków
    Szpiczak plazmocytowy, jedna z najczęstszych chorób układu krwiotwórczego, nadal jest późno wykrywany, a do leczenia opornej i nawrotowej postaci tej choroby brakuje niektórych leków – ocenili w poniedziałek eksperci podczas debaty zorganizowanej w Warszawie.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies