Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Niedokrwistość z niedoboru żelazaOceń:
(1.00/5 z 2 ocen)
lek. med. Monika Karlikowska
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 we Wrocławiu
Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Co to jest niedokrwistość z niedoboru żelaza i jakie są jej przyczyny?

Krew zdrowego człowieka to około 5–6 litrów stale krążącej, płynnej tkanki. Składa się ona z kilku istotnych elementów – osocza, czyli przejrzystej, płynnej substancji, w której zawartych jest kilka rodzajów krwinek (tzn. czerwonych, białych, płytek krwi), z których każda pełni specyficzne funkcje.

Niniejsze opracowanie poświęcone jest chorobie związanej z krwinkami czerwonymi, inaczej erytrocytami. Ich zadaniem jest dostarczanie tlenu pochodzącego z powietrza do każdej komórki ludzkiego ciała. Krwinki czerwone zbudowane są w sposób umożliwiający im „wyłapywanie” tlenu w płucach, następnie transportowanie go przez naczynia krwionośne i przekazywanie poszczególnym komórkom i tkankom. Zadanie to jest możliwe do wykonania dzięki hemoglobinie – czerwonemu barwnikowi zawartemu wewnątrz krwinki czerwonej. Jej rola polega na wiązaniu tlenu i przekazywaniu go do różnych narządów i tkanek całego organizmu, a także na odprowadzaniu dwutlenku węgla do płuc (i tym sposobem pozbywaniu się go z organizmu).

Niedokrwistość, inaczej anemia, jest stanem, w którym we krwi występuje za mała liczba czerwonych krwinek lub gdy w ich wnętrzu występuje zbyt mała ilość hemoglobiny. W zależności od nasilenia anemii będziemy wyróżniać:

  • niedokrwistość łagodną,
  • niedokrwistość umiarkowaną,
  • niedokrwistość ciężką,
  • niedokrwistość zagrażającą życiu.

Najczęstszą przyczyną niedokrwistości jest niedobór żelaza (określanego chemicznym symbolem Fe). Pierwiastek ten stanowi podstawowy element składowy hemoglobiny, zapewniający prawidłową budowę i działanie krwinki czerwonej. W ludzkim organizmie żelazo jest przechowywane w dwóch pulach. Pierwsza stanowi żelazo krążące we krwi, użytkowane „na bieżąco”, przenoszone przez specjalne białko transportujące (transferynę). Ta pula żelaza jest zużywana np. do produkcji hemoglobiny. Druga pula to właściwy magazyn żelaza, znajdujący się m.in. w komórkach wątroby, w którym żelazo przechowywane jest w stanie związanym z białkami – ferrytyną i hemosyderyną. W przypadku niedoboru żelaza dochodzi do stopniowego opróżniania obu tych magazynów, a w konsekwencji do upośledzenia produkcji krwinek czerwonych. Powstaje ich mniej, mają mniejsze rozmiary, a w swoim wnętrzu znajduje się mniejsza ilość hemoglobiny. Wpływa to na stopniowe pogorszenie ogólnego stanu zdrowia i wystąpienie objawów klinicznych niedokrwistości.

Żelazo jest pierwiastkiem, który organizm pozyskuje z dostarczanego pokarmu. Jest ono wchłaniane w jelitach wraz z innymi substancjami odżywczymi, a następnie drogą krwi transportowane w organizmie. U kobiet fizjologicznym miejscem utraty żelaza są krwawienia miesięczne. Przyczyny niedokrwistości z niedoboru żelaza są następujące:

  1. Niedostateczna ilość żelaza w przyjmowanych pokarmach, np. w przypadku nieprawidłowo zbilansowanej diety – brak dowozu substancji niezbędnych do tworzenia krwinek czerwonych skutkuje wyczerpaniem zapasów żelaza w organizmie.
  2. Zbyt małe wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego – w przypadku, gdy dieta jest prawidłowo zbilansowana, a brakuje możliwości przyswojenia substancji zawartych w pożywieniu. Przykładem mogą być pacjenci, którzy przebyli zabieg usunięcia żołądka lub fragmentu jelita (powierzchnia wchłaniania została zmniejszona, więc może ono przebiegać w mniej sprawny sposób). Do tej grupy należą również chorzy na nieswoiste zapalenia jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita i choroba Leśniowskiego i Crohna) i celiakię. Choroby te powodują nieprawidłową budowę i funkcjonowanie ścian jelit, a więc również upośledzone wchłanianie żelaza. Dieta predysponująca do zaburzeń wchłaniania żelaza to m.in. dieta ubogobiałkowa, a także bogata w otręby, płatki owsiane, nasiona roślin strączkowych, orzechy i pestki.
  3. Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo, np. ciąża i karmienie piersią, okres dojrzewania, a także okresy zwiększonej produkcji krwi np. w trakcie leczenia innego rodzaju anemii.
  4. Zwiększona utrata krwi (najczęstsza przyczyna), która może mieć miejsce na skutek krwawień:
  • z przewodu pokarmowego – wskutek chorób, takich jak: wrzody żołądka i dwunastnicy, zapalenie błony śluzowej żołądka, guzy lub polipy jelita, a także guzki krwawnicze (tzw. hemoroidy);
  • z dróg rodnych – np. w zaburzeniach miesiączkowania (zbyt częste i obfite miesiączki);
  • z dróg moczowych (krwiomocz) – w chorobach nerek;
  • z układu oddechowego (przewlekłe krwioplucie);
  • po zabiegach chirurgicznych;
  • w wyniku urazów;
  • u wielokrotnych dawców krwi w razie niestosowania zalecanych odstępów pomiędzy oddawaniem kolejnych porcji krwi.

W przypadku dzieci na niedokrwistość z niedoboru żelaza najczęściej narażone są wcześniaki, dzieci z ciąż mnogich oraz niemowlęta matek leczonych z powodu niedoboru żelaza w ciąży.

Jak często występuje niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstszym rodzajem niedokrwistości. Występuje ona średnio u 1–2% ogólnej populacji. W populacji europejskiej dotyczy około 10% kobiet i 4% mężczyzn. Szacuje się, że występuje u około 40% dzieci w wieku do 2 lat, w tym u ponad 60% dzieci żyjących w złych warunkach socjalnych.

Jak się objawia niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Wspólne objawy wszystkich rodzajów niedokrwistości obejmują:

  • osłabienie, łatwą męczliwość;
  • upośledzenie koncentracji i uwagi,
  • bóle, zawroty głowy,
  • kołatania serca, duszności,
  • bladość skóry i błony śluzowej wewnątrz jamy ustnej, spojówek.

Ponadto w przypadku niedoboru żelaza obserwuje się osłabienie jakości włosów (cienkie, łamliwe, łatwo wypadające), oraz zmiany paznokci (blade, z obecnością podłużnych prążków i rowków), a także suchość skóry. Czasami obecne są też zmiany wyglądu języka (wygładzenie powierzchni z towarzyszącym bólem i pieczeniem), a także spaczone łaknienie (zwłaszcza u dzieci można zaobserwować apetyt na, np. krochmal, surowy ryż, glinę lub kredę).

Co robić w przypadku wystąpienia objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza?

W razie zaobserwowania objawów mogących wskazywać na niedokrwistość z niedoboru żelaza należy zgłosić się do lekarza POZ.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie niedokrwistości z niedoboru żelaza?

Najczęściej rozpoznanie niedokrwistości z niedoboru żelaza ustala się na podstawie oceny kilku parametrów. Podstawowym badaniem jest morfologia krwi. W przypadku niedokrwistości stwierdza się w niej zmniejszoną liczbę czerwonych krwinek (w wynikach badań często oznacza się je skrótem RBC), a także zmniejszone stężenie hemoglobiny (skrót Hb lub Hgb). W zależności od stężenia hemoglobiny niedokrwistość klasyfikuje się, jako: łagodną (Hb 10-12g/dl u kobiet i 13,5 g/dl u mężczyzn), umiarkowaną (Hb 8-9,9 g/dl), ciężkią (Hb 6,5-7,9 g/dl) lub zagrażającą życiu (Hb <6,5 g/dl). Ważna jest także ocena samej krwinki czerwonej. Dla niedokrwistości z niedoboru żelaza charakterystyczne są krwinki czerwone o zmniejszonej objętości (zmniejszona wartość MCV w morfologii) i mniejszej zawartości hemoglobiny (zmniejszone wartości MCH, MCHC).

Kolejnym krokiem w diagnostyce jest ocena stężenia żelaza w surowicy krwi. Ocena poszczególnych magazynów pierwiastka polega na badaniu stężenia ferrytyny, co odzwierciedla zmagazynowaną pulę żelaza. Pula krążąca jest oceniana za pomocą oznaczenia stężenia transferyny, receptora transferyny i wysycenia transferyny żelazem. Kolejnymi parametrami są całkowita i utajona zdolność wiązania żelaza (Total Iron Binding Capacity – TIBC, Unsaturated Iron Binding Capacity – UIBC).

Jakie są metody leczenia niedokrwistości z niedoboru żelaza?

Podstawą leczenia niedokrwistości z niedoboru żelaza jest stosowanie preparatów żelaza, najczęściej podawanych w formie doustnej. W celu poprawy wchłaniania żelaza stosuje się czasami preparaty skojarzone w witaminą C. Większość dostępnych leków zawierających żelazo lepiej przyjmować na czczo(chyba, że producent zaznaczył inaczej). Podczas prawidłowo stosowanego leczenia można zaobserwować wzrost parametrów morfologii krwi. Wzrost stężenia hemoglobiny o ok. 2g/dl następuje w ciągu około trzech tygodni od rozpoczęcia leczenia. Niemniej jednak, preparat należy stosować co najmniej przez około 4–6 miesięcy, ponieważ początkowo organizm zużywa dostarczane żelazo „na bieżąco” w celu produkcji krwinek. Dopiero po kilku tygodniach uzupełniana jest pula „zapasów” żelaza, dlatego nie powinno się przerywać leczenia żelazem po wyrównaniu parametrów morfologii krwi.

W przypadku pacjentów nietolerujących preparatów żelaza podawanych doustnie, cierpiących na zaburzenia wchłaniania lub istotne krwawienia z przewodu pokarmowego, wskazane jest leczenie dożylne. W celu uniknięcia powikłań, dożylne podanie żelaza poprzedzone jest z reguły tzw. dawką testową. Ma to na celu uniknięcie głównie poważnych reakcji alergicznych.

Niezbędnym elementem jest również stosowanie prawidłowej diety, bogatej w warzywa zielone (np. pietruszka, szczypiorek), czerwone mięso i podroby, a także produkty pełnoziarniste, kasze gruboziarniste, buraki. Należy pamiętać, że żelazo wchłania się lepiej, gdy spożywane jest wraz z produktami bogatymi w witaminę C (owoce, warzywa). Z kolei wchłanianie żelaza osłabiają związki zawarte w kawie i herbacie, a także duża ilość błonnika oraz produkty mleczne.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza?

Pełne wyleczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza jest możliwe. Najistotniejszym elementem jest stosowanie preparatów żelaza do kilku miesięcy po normalizacji morfologii krwi. Należy również leczyć choroby, powodujące utratę krwi, najczęściej przewlekłe krwawienia, np. z przewodu pokarmowego, obfite krwawienia miesiączkowe itd.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia niedokrwistości z niedoboru żelaza?

Po odstawieniu preparatów żelaza warto zwrócić uwagę na stosowanie prawidłowo zbilansowanej diety. Należy pamiętać, że dieta wegetariańska nie jest przeciwwskazana pod warunkiem prawidłowo komponowanych posiłków. Niekiedy lekarz zaleci okresowe wykonywanie kontrolnej morfologii krwi.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Profilaktyka zachorowania na niedokrwistość z niedoboru żelaza obejmuje głównie prawidłową dietę. W pewnych sytuacjach wskazane jest przyjmowanie preparatów żelaza w mniejszych dawkach w celu zapobiegania wystąpieniu anemii. Należą do nich:

  • kobiety ciężarne bez stwierdzonego niedoboru żelaza – zaleca się stosowanie żelaza w dawce 30 mg dziennie, natomiast w okresie karmienia piersią 100 mg dziennie;
  • osoby przewlekle stosujące dietę bezmięsną lub ubogą w produkty mięsne;
  • wcześniaki;
  • noworodki z ciąż mnogich;
  • noworodki z anemią stwierdzoną po porodzie;
  • noworodki, które w trakcie porodu utraciły krew;
  • niemowlęta po konflikcie serologicznym.

Data utworzenia: 29.08.2017
Niedokrwistość z niedoboru żelazaOceń:
(1.00/5 z 2 ocen)
Zobacz także
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • angie78
      2017-10-02 12:58
      ja jestem w pierwszym trymestrze cięży i jest to tragedia cały czas mi brakuje żelaza, lekarz powiedział mi,że mam zaczać stosować dicofer, dobry jest dla kobiet w ciąży, z takimi problemami jakie mam ja...odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Szpiczak późno wykrywany; brakuje niektórych leków
    Szpiczak plazmocytowy, jedna z najczęstszych chorób układu krwiotwórczego, nadal jest późno wykrywany, a do leczenia opornej i nawrotowej postaci tej choroby brakuje niektórych leków – ocenili w poniedziałek eksperci podczas debaty zorganizowanej w Warszawie.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies